پست های قبلی نشون دادن که درک درستی از عشق نداریم . بنابراین تصمیم گرفتم قضیه رو از جنبه ی شخصی درش بیارم و به این نکته بپردازم که عشق چیه ؟ بنابراین به شیوه ای عجیب و غریب این بحث رو آغاز میکنم . با این سوال که :
سقراط میزنه یا فارست گامپ ؟
قبل از هر چیز باید کمی درباره ی شیوه نوشتن خودم توضیح بدم : من در نوشتن سبکی دارم که بهش میگم : فی البداهه نویسی . البته احتمالا خیلی ها از این سبک استفاده می کنند . ولی نه در تمام امور و نه همیشه . ولی من از داستان هام گرفته تا مقالات ادبی ، سیاسی و اجتماعی و روان شناسی و ... ، بیش از نود درصد نوشته هام رو این طوری می نویسم :
میشینم پای کامپیوتر ، یک موضوع یا سوژه رو انتخاب می کنم و شروع می کنم به نوشتن . همین جوری که می نویسم خود بخود جمله ی بعدی ، پاراگراف بعدی و در نهایت کل متن در ذهنم آماده میشه و تکه تکه میاد روی مانیتور . . یعنی قبل از نوشتن متن هیچ تصوری درباره ی این که چی باید بنویسم ندارم . وقتی دارم این پاراگراف رو تایپ می کنم نمیدونم در پاراگراف بعدی چی قراره بنویسم و در روند نوشتن متن اون رو میسازم . این یعنی اینکه الان که دارم این ها رو تایپ می کنم فقط میدونم قراره در چند خط اآینده درباره ی عشق بنویسم . چیزی که نه تجربه اش کردم و نه درباره اش چیز زیادی میدونم . ولی من عاشق چیزهایی هستم که نمیدونم . آرتور سی کلارک ، دانشمند ، منجم ، ریاضیدان و نویسنده ی محبوب من که خالق ادیسه ی فضایی معروفه جایی گفته :
- دنیا از سه چیز ساخته شده . چیزهایی که شناخته شده هستند . چیزهایی که ناشناخته هستند ، ولی علم قدرت شناخت اونا رو داره و در آینده ی نه چندان دور به گروه اول خواهند پیوست . و بالاخره چیزهایی که ناشناخته هستند و تا ابد ناشناخته خواهند ماند .
این رو هم خودم اضافه کنم : گروه اول که شامل چیزهای شناخته شده است ، مثل لذات تجربی ، بیشتر مورد علاقه ی عوام هستند .
گروه دوم که شامل امور علمی میشه ، بیشتر مورد علاقه ی دانشمندان هستند .
گروه سوم که شامل امور صوری مثل قدرت تفکر ، خلاقیت ، نبوغ و ... و همین طور امور متافیزیک مثل خدا ، معجزه و ... است بیشتر مورد علاقه ی فلاسفه ، نوابغ هنر و نویسندگان هستند .
البته نمیخوام یه دسته بندی ارسطویی بکنم و در همه ی موارد از واژه ی " بیشتر " استفاده کردم .
خود کلارک گفته که عاشق چیزهای نوع سوم است و من هم شدیدا باهاش هم عقیده ام . من همیشه عاشق چیزهایی هستم که نمی فهممشان . به همین دلیل قهرمانان محبوب من انیشتین ، داوینچی و ... است که نه با تکیه بر دانسته های این جهانی ، که با غلبه بر مجهولات تونسته اند راه خودشون رو پیدا کنند . خیلی دلم می خواست در این لیست نام امام علی رو هم بنویسم ، ولی اون معصومیت خدادادی و اون علم فرا بشری باعث میشه نتونم باهاش به عنوان یه انسان رابطه برقرار کنم . یک جور برتری روحانی در ایشون هست که باعث میشه هیچ انسانی آرزو نکنه امام علی بشه . شاید به همین دلیل همیشه در جواب این سوال طنز که امام علی میزنه یا انیشتین خیلی جدی میگم : انیشتین ! انیشتین با همه ی نبوغش یک انسان معمولی بوده ، در حالی که امام علی از ذات مقدس الهی بهره می برده .
می بینید ؟ تا اینجا فی البداهه نوشته ام و هنوز به عشق نرسیدم ! به این دلیله که پست هام به نظر درب و داغون میان .
و اما عشق ! اصلا اینهایی که گفتم چه ربطی به عشق داشت ؟
من معتقدم عشق یکی از مقولات نوع سوم است . چیزی که هیچ وقت با علم بشری حتی در اوج خودش نمیشه بهش پی برد . چیزی مجهول که گاهی یک شمه ازش رو می بینیم :
هر کسی از ظن خود شد یار من از درون من نجست اسرار من
حالا تکلیف انسان با علم محدودش در برابر یک چیز تا ابد ناشناحته چی میشه ؟ چطوریه که احمق ترین انسان روی زمین مثل فارست گامپ عشق رو می فهمه و به دستش میاره ، ولی سقراط با تمام عظمت فکری اش تا آخر عمر بدون عشق زندگی میکنه ؟ سقراط گفته :برای یک فیلسوف خوب شدن نیاز به یک زن بداخلاق دارید !
زمانی فکر می کردم هر کس به اندازه ی عقلش از عشق بهره می بره . ولی با این طرز نگاه چطور میشه فارست گامپ و امثال اون رو با سقراط و دیگر نوابغ دنیا که از عشق واقعی بی بهره موندن توجیه کرد ؟
چیزی که تو همین فی البداهه نویسی همین الان به نظرم رسید یک تئوری جدیده . نمیدونم تو هیچ کتابی بهش اشاره شده یا نه ؟ و اصلا هم برام مهم نیست . من خودم به فکرم رسید و این یکی از خوبی های نوشتن فی البداهه است . هر چیزی که می نویسم اصیل و از درون مغز خودمه .به نظر من :
" انسان ها نه به اندازه ی عقلشان ، که به اندازه ی روحشان از عشق بهره می برند . "
مثلا همین فارست گامپ رو در نظر بگیرید : خیلی افراد مثل این هستند که با وجود بهره ی هوشی و عقلی کم ، روح بزرگی دارند . به نظرم این افراد حتی اگه عشق رو نشناسند ، باز هم به صورت ناخودآگاه استعداد دریافت اون رو دارند .! به نظرم برای عاشق شدن بیشتر از اینکه به عقل و هوش نیاز باشه به روحی بزرگ و بخشنده نیازه . یک روح بزرگ که قدرت داره خودش رو وقف دیگران کنه ( حتی اگه این کارش رو به حساب کم عقلی اون شخص بذاریم ) ، شکی نیست که از لحاظ روحی جنبه ی دوست داشتن رو داره . چیزی که از اولین ارکان عشق محسوب میشه . وقتی شخصی با یک روح بزرگ میتونه خودش رو وقف دیگران کنه ، روحش اون استعداد لازم برای دوست داشتن و دوست داشته شدن رو بیشتر بروز میده . ساده اش اینه : دوست بدار و دوست داشته باش .
با این حساب نتیجه می گیرم که دوست داشتن درد رجه اول نه یک کار عاقلانه که بیشتر یک کار عارفانه است و نه از طریق مغز ، که از طریق روح رهبری میشه . یعنی اینکه برای دوست داشتن واقعا نیازی نیست باهوش و عاقل بود ؛ همین که روح شخص استعداد دوست داشتن رو داشته باشه ، به همون اندازه دوست داشتنی خواهد بود . خیلی ساده است ! قانون دوم نیونتن : هر عملی عکس العملی داره : خیلی سحته در برابر کسی که ما رو دوست داره از خودمون دوستی بروز ندهیم . درواقع نه تنها سخت ، که غیرممکنه . اگر کسی در جواب دوستی دشمنی نشون بده طبق معیارهای اخلاقی یک انسان بد به شمار میاد و حتی انسان هم نامیده نمیشه . این ها همون هایی هستند که همیشه در فیلم ها ازشون متنفر میشیم .
حالا سقراط رو در نظر بگیرید : مردی با تفکراتی بزرگ که پدر فلسفه ی امروزی به شمار میاد . اگر بدشانسی اون در اختیار یک همسر بد رو در نظر نگیریم ( که باز هم مردی با چنان افکار بزرگ میتونست به دنبال عشق واقعی بگرده و دوباره شروع کنه ) در یک نظر کلی به زندگی اش می بینیم که نه تنها آدم دوست داشتنی ای نبوده ، بلکه از جهاتی خیلی مشکل میشده دوستش داشت . کسی که همه اش این ور و اون ور میره و به قول خودش مثل " خرمگس " دیگران رو نیش میزنه خیلی مشکله که دوست داشته بشه . یعنی اینکه سقراط بیشتر از اینکه چیز یاد بده ، با تحقیر دیگران اون ها رو به یاد گرفتن تشویق می کرده . دقیقا این ضرب المثل رو میشه استفاده کرد : به جای اینکه برای اون ها ماهی بگیره ، ماهیگیری رو بهشون یاد میداده !
یا این حرف استاد مطهری که میگه : من ستایشگر معلمی هستم که به من چگونه اندیشیدن را می آموزد و نه اندیشه ها را .
البته این روش فوق العاده خوبیه و باعث میشه که مردم عمیقا به فکر فرو برن . ولی مشکلش اینه که خود سقراط به چهره ای نه چندان دوست داشتنی ( مگر برای مریدانش ) و کمی هم ترسناک بدل بشه . کسی که در پس هر جمله ی شما به دنبال یک آتو میگرده تا دانسته هاتون رو زیر سوال ببره ( یه خورده یاد خودم افتادم ) !
نمیخوام بگم سقراط روح بزرگی نداشته ! درواقع با این کارش نشون داده که از خودش و محبوبیتش گذشته تا دیگران رو از خواب غفلت بیدار کنه ! همینش با دیگران متفاوت بود و به جای اینکه یک احمق مهربان باشه یک عاقل نه چندان محبوب بود . تنها مشکلش اینه که اینجوری از عشق بی بهره بود . وقتی نتونی عشق بورزی بعیده که بهت عشق بورزند . وقتی نتونی با کسی دوست باشی بعیده که کسی با تو دوست بشه .
در این چند خط نمی خواستم سقراط رو زیر سوال برم . قصدم این بود که بگم برای عاشق بودن بیشتر از اینکه عقل به درد بخوره روح بزرگ به کار میاد . یعنی میشه هم احمق بود و هم عاشق بود . ولی هیچ تضمینی وجود نداره که یک آدم عاقل و باهوش و اهل علم و کتاب و حتی نابغه بتونه عشق واقعی رو تجربه کنه .
فارست گامپ نماد بسیاری انسان های معمولی و حتی پایین تر از لحاظ فکری و هوشی بود که میتونن عشق واقعی رو لمس کنند و د رعین زندگی عادی و معمولی خودشون تا آخر عمر عاشق بمونند و سقراط نماینده ی اون دسته از نوابغی بود که از دست یافتن به عشق واقعی محروم هستند. . نوابغی که گاهی تا آخر عمر ازدواج نمی کنند . این وسط افراد عادی مثل ما هم هستند که در درجه ی متوسط هستند و باز هم هیچ تضمینی برای عاشق بودن اونا به خاطر عقل و هوش کم یا زیادشون وجود نداره .
من معتقدم برای دست یافتن به عشق عقل و هوش شرط لازم هستند ، ولی شرط کافی نیستند . برای عاشق بودن اول باید روح بزرگی داشت و بعد با کمک یک فکر بزرگ میشه به اوج عشق رسید . یعنی به خود منبع لایزال دوست داشتن . به خودمون . ودر نهایت به خودش .
فرمول کلی عاشق شدن :
یک روح بزرگ و بخشنده + (عقل و هوش ) * = عشق !
من دیندار نیستم ، ولی خدا را دوست دارم . خودم ( رُه )
* موارد داخل پرانتز یعنی اینکه اجباری نیست و می تواند حذف شود .
